Steef de Jong als graaf van Tulip Town

Dat is inmiddels gelukt en hoe! Met bejubelde voorstellingen van kleinschalige eenpersoonsoperettes tot aan het overweldigende succes van zijn Operetta Land in de grote zaal van Nationale Opera & Ballet. Inmiddels heeft hij ook furore gemaakt in de operettehoofdstad van de wereld: dit jaar komt zijn tweede productie uit bij Volksoper Wien.

In de wereld van Steef de Jong is alles mogelijk. Kenmerkend voor zijn werk is de ingenieuze vormgeving, waarbij karton zijn materiaal is. Hele werelden van karton tovert hij: huizen, de tafeltjes van het restaurant, de kopjes en bordjes op de eettafel, de paard en koets, onderdelen van het kostuum. Soms klappen decorstukken open en weer dicht als bij een levensgroot pop-upboek. Met een simpele ingreep verandert een kasteeltoren in een groen bos. De Jong heeft een persoonlijke, innemende manier van vertellen en in zijn voorstellingen heeft hij ook altijd wat te zeggen, zonder dat het moralistisch wordt. Het spelplezier spat ervan af.

Hij houdt van het ‘groots en meeslepende’ van operette: de overweldigende emoties, de lange uithalen, de glamour van de adellijke personages. “Het team van Groots en meeslepend staat voor de lach én de traan. Operette heeft allebei de kanten: het meeslepende, dat kan soms heel droevig zijn, maar intussen is het wél op een lekker melodietje gezet. Operette heeft lak aan alles.”

Dat geldt in elk geval voor zijn nieuwe voorstelling die in september in Stadsschouwburg Haarlem in première zal gaan, Tulip Town, een punkoperette.

Tulip Town

In Tulip Town gooit Steef de Jong Offenbachs 19e-eeuwse operetteklassieker L’îsle de Tulipatan in de blender en serveert een vrolijk pleidooi om te zijn wie je bent. Vol

razendsnelle dubbelrollen, androgyne kostuums, spectaculaire kartonnen decors en wervelende livemuziek!

Een punkoperette? Punk en operette combineren?? “Dat kan heel goed”, zegt De Jong. “Offenbach brak zelf ook met de conventies van die tijd. Wat hij deed, staat haaks op wat mensen denken dat operette is. De cancan komt bij hem vandaan. Hij voerde mensen uit het gewone volk op en dat was toen ongehoord. Offenbach is een rebel, de punker onder de klassieke componisten. Hij probeerde net als de punkers met een paar muzikanten, op een ‘do-it-yourself’-manier, van alles uit.” Hij voegt eraan toe: “Ik houd trouwens niet van punkmuziek, maar de (tegen)cultuur van de punkbeweging spreekt me wél aan: anti-autoritair, maatschappijkritisch, schoppen tegen de heilige huisjes van kerk en staat.”

Lichte muziek
Jacques Offenbach (1819-1880) wordt beschouwd als de grondlegger van de klassieke operette. “Zijn muziek is heel mooi, melodieus en licht. De Franse operette is trouwens sowieso lichter dan de Weense, met die strenge driekwartsmaat. Ik vroeg Marijn van Prooijen, die voor mij de muzikale bewerking heeft gemaakt, of hij dacht dat je Offenbach kan ‘verpunken’? “Volgens mij wel”, zei Marijn. En inderdaad, dat is heel goed gelukt!”

Punkband
De vijf performers, inclusief Steef zelf, spelen een punkband die een operette van Offenbach gaat uitbrengen. In de voorstelling wordt livemuziek gemaakt en gezongen: piano, bas, viool en gitaar, een combi van (vooral) klassiek met pop. Melodisch, met een knipoog naar de punk. Steef werkt graag met mensen die hij kent en met wie hij kan lezen en schrijven: de geweldige Rop Verheijen, Daniël Cornelissen (dit seizoen bekend van Maestro maar vooral van veel mooie theatervoorstellingen), Ilse Warringa (onder veel meer bekend van De Luizenmoeder) en Thor Braun (Oogappels).

Satire Tulip Town is een bewerking van Offenbachs operette ’L’isle de Tulipatan’ (1868). “Geen van beide verhalen hebben trouwens met tulpen te maken. Het eiland van Tulipatan is een verzinsel en mijn ‘Tulip Town’ is een fantasiestaatje dat heel in de verte doet denken aan Nederland. Het verhaal dat zich afspeelt in de tijd van Napoleon III, midden negentiende eeuw, is een regelrechte satire op het Frankrijk van die tijd. Grappig genoeg vond Napoleon het stuk trouwens geweldig, hij nam zelfs tal van hoogwaardigheidsbekleders mee om de voorstelling te bezoeken, terwijl Offenbach van de koning een enorme oen heeft gemaakt. Hij maakt hem echt belachelijk, hij laat hem zelfs kwaken als een eend!”

De verwarring is compleet
Het verhaal gaat over koning Cacatois XXII, heerser over het eiland Tulipatan. Zijn zoon Alexis is verliefd op Hermosa, de dochter van grootmaarschalk Romboïdal. De koning maakt geen bezwaar tegen de relatie. Alleen weet hij niet dat Alexis eigenlijk een meisje is.

Het wordt nog wat gekker want Hermosa blijkt eigenlijk een jongen te zijn. Haar moeder heeft haar destijds als meisje aangemeld bij de burgerlijke stand om ervoor te zorgen dat haar kind niet in dienst hoefde; haar vader weet daar trouwens niks van. Steef: “De verwarring is compleet, behalve voor Hermosa en Alexis, die elkaar liefhebben zoals ze zijn. Eerst geloven ze dat ze twee jongens zijn en dat vinden ze prima. Dan denken ze dat ze

eigenlijk allebei een meisje zijn, ook goed! Tulip Town is daarmee een vrolijk pleidooi om te kunnen zijn wie je bent en natuurlijk voor de liefde!

Gender In wezen gaat Tulip Town over genderverwarring, vertelt Steef: “In Offenbachs tijd was dat puur om het komisch effect: een man die eigenlijk een vrouw blijkt te zijn of omgekeerd, een jongen in een jurk. Voor mij is dat een heel wezenlijk onderwerp, zeker in deze tijd. Nederland liep een tijdje voorop als het gaat om het homohuwelijk, recht op abortus, antiseksisme en noem maar op, maar de laatste jaren glijden we terug naar af. Het is zo belangrijk dat mensen zichzelf kunnen zijn. Mijn voorstelling Sisy Boy, ging al over het omarmen van jezelf, ook als je niet voldoet aan de heersende normen. Ik vond als kind – en trouwens nog steeds – het onderscheid tussen de geslachten zelf heel verwarrend. Ik werd vaak aangezien voor een meisje. Als ik wat won met touwtje trekken, kreeg ik een pop met roze jurk en dan schaamde ik me zo. Niet voor mezelf, maar voor de anderen. Het zou trouwens best kunnen dat ook in Offenbachs tijd mensen die worstelden met gevoelens die niet waren toegestaan zich stiekem toch een beetje getroost voelden en bij zichzelf konden denken: ik ben niet de enige!”

Gekleurde ruiten, blokhakken, punkkapsels
Voor de aankleding heeft hij zich laten inspireren door de tentoonstelling Royals & Rebels in het Kunstmuseum Den Haag: “Daar kreeg ik het idee: ik moet er punk van maken. Vooral de kostuums van Vivianne Westwood zijn geweldig, dat is punk en operette tegelijk! Veel gekleurde ruiten, blokhakken, punkkapsels. Van de tentoonstelling die ik afgelopen jaar in het Rijksmuseum heb gemaakt, Thuis in de 17de eeuw, heb ik veel grote doeken over, met mooie zeventiende-eeuwse zigzagpatronen. Die gebruik ik opnieuw – vanwege de duurzaamheid – als achterdoek. Dat is ook weer een beetje punk: gebruik maken van wat je hebt. Het wordt een concertachtige setting met – natuurlijk – veel uitklapbare decorstukken Twee meespelende inspiciënten helpen mee om in een mum van tijd van een boudoir een eettafel te maken of van een eettafel een tuinstoel."

Blok klei
Hij heeft veel plezier in het schrijven van de liedteksten; “Het is een fantasievertaling. Ik heb altijd veel plezier in het bedenken van mooie, nieuwe woorden, liefst op rijm, zoals ‘een ‘limonadeprins’ of een ‘kanonnenmeid’. Ik houd ervan om me bezig te houden met alle facetten. Ik zie een voorstelling toch in zekere zin als een blok klei. Ik blijf net zo lang kneden tot ik een vorm heb gevonden die klopt!”

Tickets & info Tulip Town